ค้นหา
  • Admin

แนวทางการวางแผนและการออกแบบ SmartBlock ตอนที่ 1

ฐาปนา บุณยประวิตร

นายกสมาคมการผังเมืองไทย

Thapana.asia@gmail.com


บทความแนวทางการวางแผนและการออกแบบ SmartBlock ตอนที่ 1 จะกล่าวเฉพาะแนวทางการปรับปรุงทางกายภาพและการบริหารจัดการเมือง สำหรับรายละเอียดด้านสิทธิประโยชน์และการจัดทำข้อตกลงร่วมกันจะกล่าวถึงในบทความตอนที่ 2



บทความนี้ ส่วนหนึ่งสรุปจากรายงานของคณะผู้วิจัยกฎบัตรแห่งชาติและผู้ทรงคุณวุฒิ ในการวางแผนและการออกแบบ SmartBlock พร้อมการพัฒนาพื้นที่ตลาดปากน้ำโพเป็นพื้นที่นำร่อง จากการประชุมวันที่ 24 มกราคม 2563 เวลา 13.30-17.00 ห้องแซฟไฟท์ 1 ชั้น 3 โรงแรมริชมอนด์สไตลิส คอนเวนชั่น มีผู้ทรงคุณวุฒิและผู้แทนหน่วยงานเข้าร่วม 40 คน แบ่งเนื้อหาสำคัญเป็นสองส่วน สรุปได้ดังนี้


1. การปรับปรุงฟื้นฟูทางกายภาพ


  • 1.1 ย่านแห่งการเดิน ผู้ทรงคุณวุฒิมีความเห็นสอดคล้องกับเป้าหมาย SmartBlock ในการ วางแผนพื้นที่ ทั้งหมดให้เป็นพื้นที่แห่งการเดิน (Walkable Urban Places) หรือให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูกายภาพเพื่อส่งเสริมการเดิน โดยการสร้าง SmartBlock เป็นย่านสุขภาพ (Healthy Neighborhood) ประชาชนสามารถใช้ทางเดินในการเชื่อมต่อในการซื้อหาผลิตภัณฑ์และบริการในพื้นที่และบริเวณเชื่อมต่อได้ เป็นพื้นที่ที่มีความสามารถในการเดินถึง นอกจากนั้น การส่งเสริมการเดินยังสอดคล้องกับการพัฒนาเศรษฐกิจและการสร้างปฏิสัมพันธ์ของประชาชนและกิจกรรมการค้าด้วย ความในข้อนี้ คณะผู้วิจัย จึงกำหนดให้พื้นที่ SmartBlock จะต้องวิเคราะห์เพิ่มเติมในด้านความสามารถการเดินหรือ Walk Score และ Bike Score ด้วย


  • 1.2 การออกแบบพื้นที่ถนนการเดินหรือ Street Mall บริเวณใจกลาง SmartBlock คณะผู้วิจัยกฎบัตรได้กำหนดลำดับศักดิ์ถนนในพื้นที่ไว้ 4 ระดับ โดย Street Mall เป็นประเภทถนนที่ต้องออกแบบให้ความสำคัญต่อการเดินสูงสุด หรือลดความจำเป็นในการใช้ยวดยานที่ใช้น้ำมันสูงสุด ดังนั้น ในการออกแบบกายภาพ จึงได้กำหนดให้มีสัดส่วนทางเดินไว้ไม่น้อยกว่าร้อยละ 50 เทียบกับขนาดช่องจราจร และออกแบบผิวทางทั้งหมดให้สนับสนุนการเดินมากกว่าการใช้รถยนต์ส่วนบุคคล เช่นเดียวกับเฟอร์นิเจอร์ถนนที่เน้นทั้งอุปกรณ์ความปลอดภัยการเดิน การนั่งพัก โดยเพิ่มร่มเงาจากไม้ใหญ่และส่วนประกอบด้านหน้าอาคาร เกณฑ์การออกแบบในข้อนี้จึงเป็นไปตาม Complete Streets Principles



  • 1.3 การปรับปรุงรูปทรงย่านและอาคาร (Block Type Retrofit) ผู้วิจัยเสนอออกแบบปรับปรุงฟื้นฟูรูปทรงย่านตามเกณฑ์ LEED-ND ให้เกิดความสมบูรณ์ด้านรูปทรงโดยรวม ถนน บล๊อค และอาคาร ด้วยการรักษาสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ ไม่เกิดความขัดแย้งของทัศนียภาพ มุมมองทุกทิศทาง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเพิ่มความสามารถในการมองเห็นกลุ่มกิจกรรมสำคัญและอาคารพิเศษ ความสามารถในการเข้าถึงบล๊อคและอาคาร กิจกรรมเศรษฐกิจ หรือนันทนาการ การสร้างสรรค์สภาพแวดล้อมด้านความสบายเชิงความร้อนเพื่อสนับสนุนการปฏิสัมพันธ์ของประชาชนในพื้นที่สาธารณะ การเดิน และการประกอบธุรกิจ การปรับปรุงสภาพแวดล้อมอาคาร ด้านหน้าอาคาร รูปทรงอาคาร โดยการวางแผนในส่วนนี้จะใช้เกณฑ์ LEED-ND ผสมผสานกับ Form-Based Codes


  • 1.4 การใช้ประโยชน์ที่ดินแบบผสมผสาน (Mix Land Use) ผู้วิจัยและผู้ทรงคุณวุฒิมีความเห็นสอดคล้องกัน โดยยึดถือเกณฑ์การเติบโตอย่างชาญฉลาด (Smart Growth Principles) ในการออกแบบกิจกรรมเศรษฐกิจ โดยให้ผสมผสานมากที่สุด เพื่อลดความจำเป็นในการเดินทางซื้อหาของผู้อยู่อาศัย เพิ่มทางเลือกในการจับจ่ายและบริการในพื้นที่ SmartBlock การส่งเสริมความหนาแน่นของประชากรด้วยการสนับสนุนให้มีที่อยู่อาศัยหลายระดับราคา (Affordable Housings) ในพื้นที่ การออกแบบให้มีจำนวนประชากรที่สอดคล้องกับความต้องการของธุรกิจ การขยายพื้นที่และรูปทรงอาคารในแนวตั้ง การสงวนรักษาที่อยู่อาศัยที่มีอยู่แล้ว การอนุรักษ์และพัฒนาอาคารที่มีคุณค่าด้านสถาปัตยกรรม การอนุรักษ์พื้นที่ภูมิวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ดั้งเดิมที่เป็นความภาคภูมิใจของประชาชน การคงรูปแบบอาคารและกิจกรรมที่เป็นอัตลักษณ์พิเศษหรืออัตลักษณ์ที่สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ โดย Smart Growth Ptrinciples กำหนดให้ออกแบบผสมผสานกิจกรรมจำแนกตามบทบาทในแต่ละบล๊อค โดยมีส่วนผสมระหว่างอาคาร พื้นที่สาธารณะ พื้นที่สีเขียว หรือพื้นที่ทางธรรมชาติให้เกิดความสมดุลย์ เน้นการใช้ประโยชน์ที่ดินในเชิงพาณิชยกรรมในบล๊อคหรือถนนที่มีมูลค่าเศรษฐกิจสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในพื้นที่สองข้างทางถนนสายหลัก ถนนซอย และถนนการเดิน


  • 1.5 การวางแผนอาคารจอดแล้วจร (Park and Ride Planning) ในช่วงต้นของการพัฒนา SmartBlock ประชาชนยังคงใช้รถยนต์ส่วนบุคคลอย่างเข้มข้น นักวิจัยจึงเริ่มต้นการออกแบบถนนและทางสัญจรให้บังคับทางกายภาพที่ลดขนาดช่องจราจร เพื่อสร้างข้อจำกัดในการใช้รถยนต์ส่วนบุคคล และสร้างอาคารหรือพื้นที่จอดแล้วจรเพื่อรองรับประชาชนที่เข้ามายังพื้นที่ SmartBlock โดยที่จอดแล้วจรจะต้องมีตำแหน่งจัดวางที่สอดคล้องกับระบบการสัญจรของเมืองและระบบการสัญจรที่ได้ปรับปรุงใหม่ในพื้นที่ SmartBlock นอกจากนั้น หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรให้สิทธิประโยชน์ผู้จอด เพื่อดึงดูดให้ใช้พื้นที่จอดแล้วจรด้วยการกำหนดราคาบริการที่ต่ำหรืองดเว้นการเก็บค่าบริการในบางเวลา ในการวางแผนด้านตำแหน่งนั้น ที่จอดแล้วจรควรตั้งอยู่ไม่ห่างจากศูนย์การค้า ร้านค้าปลีก ร้านอาหารขนาดใหญ่ หรือถนนการเดินเกิน 400 เมตร โดยการออกแบบทางเท้าที่มีคุณภาพสูง พร้อมออกแบบสร้างสภาพแวดล้อมการเดินด้วยการค้าปลีกหรือบริการสองข้างทาง



2. การออกแบบมาตรการบริหารจัดการ ผู้ทรงคุณวุฒิและผู้วิจัยมีความเห็นสอดคล้องกันในการสร้างข้อตกลงร่วมกันของประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียก่อนการออกแบบรายละเอียดเชิงพื้นที่ นอกจากนั้น ยังได้เสนอให้ประยุกต์ใช้มาตรการด้านต่างๆ ให้เหมาะสมกับความจำเป็นจริงในแต่ละพื้นที่ รายละเอียดประกอบด้วย


  • 2.1 การระดมความเห็นการสร้างพื้นที่ (Placemaking) ด้วยการให้องค์ความรู้ การเปรียบเทียบข้อเด่นและวิธีปฏิบัติที่ดีของแต่ละพื้นที่ การหาความเห็นและข้อสรุปร่วมกันด้วยเทคนิค Hand-On Public Workshop การศึกษาดูงาน การสร้างสถานการณ์จำลอง (Tactical Urbanism) และการใช้กลยุทธ์แบบกองโจรเพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้พื้นที่และอาคาร


  • 2.2 การออกแบบมาตรการจำกัดปริมาณรถยนต์ส่วนบุคคล ด้วยนโยบายเก็บค่าบริการขับรถเข้ามายังพื้นที่ หรือ Road Pricing Policy (รายละเอียดจะนำเสนอในเอกสารฉบับต่อไป) การออกแบบลดที่จอดรถริมทาง ที่จอดรถในอาคาร และการเก็บค่าบริการที่จอดในพื้นที่ในอัตราสูง ผู้ทรงคุณวุฒิมีความเห็นให้ใช้มาตรการบังคับทางกายภาพก่อนที่จะนำมาตรการเก็บค่าเข้าพื้นที่มาใช้ เนื่องจากต้องการทดสอบทราบปริมาณของรถยนต์ส่วนบุคคลที่เกิดขึ้นจริงในแต่ละช่วงเวลาและความสอดคล้องระหว่างจำนวนผู้ใช้รถยนต์ส่วนบุคคลกับเวลาของแต่ละกิจกรรมเศรษฐกิจ


  • 2.3 มาตรการควบคุมสภาพแวดล้อมและนิเวศน์เมือง (Ecological Control) เป็นมาตรการที่เทศบาลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องออกข้อกำหนดสนับสนุนการบริหารจัดการพื้นที่ เพื่อให้เกิดการใช้ระบบทางกายภาพและโครงสร้างพื้นฐานเป็นไปอย่างสมบูรณ์ มาตรการนี้ให้ใช้ควบคุมทั้งหน่วยงานรัฐ ผู้ประกอบการ และประชาชน มาตรการสำคัญได้แก่ มาตรการจัดการขยะมูลฝอย มาตรการจัดการมลภาวะ การจัดการทางเท้าและพื้นที่สาธารณะ การจัดการระบบการสัญจรและการจราจร มาตรการควบคุมกิจกรรมเศรษฐกิจในที่ดินแต่ละบริเวณ การบริหารจัดการแสงสว่าง การจัดการพื้นที่สีเขียวและต้นไม้ใหญ่ การจัดการแหล่งน้ำ การจัดการพื้นที่ริมน้ำ การจัดการอาคารสาธารณะ การบริหารจัดการการเดินทางและขนส่ง การจัดการบริเวณป้ายรถขนส่งมวลชน การจัดการพื้นที่ตลาดและร้านค้าปลีก การจัดการด้านมลภาวะอากาศ น้ำ แสง กลิ่น และภัยพิบัติ พร้อมด้วยการบริหารจัดการในภาวะฉุกเฉิน


  • 2.4 มาตรการด้านความปลอดภัย ให้ความสำคัญด้านปกป้องอาชญากรรมทุกรูปแบบ การบริหารจัดการความมั่นคงระดับพื้นที่ การจัดการความปลอดภัยเฉพาะพื้นที่พิเศษและพื้นที่สาธารณะ


  • 2.5 มาตรการพัฒนาด้วยนวัตกรรมและการเพิ่มความเข้มข้นการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล กำหนดให้ทุกหมวดในการพัฒนา SmartBlock ต้องใช้นวัตกรรมและหรือปัญญาประดิษฐ์ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพแก่โครงสร้างพื้นฐาน กิจกรรมเศรษฐกิจ ลดการใช้พลังงาน ลดการใช้ทรัพยากร เพิ่มการจ้างงานนวัตกรรมและสร้างงานที่มีมูลค่าเพิ่มสูง



ในการออกแบบ SmartBlock ทุกปัจจัยมีความสำคัญเท่าเทียมกัน แต่การเริ่มต้นต้องมาจากการสร้างข้อตกลงร่วมกันของทุกภาคส่วน ซึ่งจะกล่าวอย่างละเอียดต่อไป

ดู 241 ครั้ง

ASIA SPACE PLANNING CO., LTD

44,66 FL4, Pailin, Rattanathibet 28, Bang Kra Sor, Muang, Nonthaburi, 11000

Tel. 02 965 8821  Email asiaspaceplanning@gmail.com

  • สมาคมการผังเมือง
  • Smart Growth
  • YouTube Social  Icon
  • Facebook Social Icon